Ubuntu’da Statik IP Ayarlama: Netplan Rehberi

Ubuntu'da statik IP ayarlamak için /etc/netplan/ altında bir YAML dosyasında DHCP'yi kapatıp adres, prefix, varsayılan rota ve DNS sunucularını tanımlayın. Önce netplan generate ile dosyayı doğrulayın, uzak bağlantıda netplan try kullanın ve IP, gateway ile DNS'i ayrı komutlarla test edin.

Ubuntu’da Statik IP Neden Kullanılır?

Ubuntu Server, ağ yapılandırmasını sürüme ve kurulum yöntemine göre farklı araçlarla yönetebilir. Ubuntu 18.04 ve sonraki birçok kurulumda bu görev Netplan tarafından üstlenilir. Netplan, YAML dosyasını okuyarak NetworkManager veya systemd-networkd için yapılandırma üretir. Bu nedenle Ubuntu statik IP ayarlama işleminde doğru dosyayı bulmak kadar YAML girintisini ve arayüz adını doğru yazmak da gerekir.

Statik IP, sunucunun her yeniden başlatmada aynı yerel veya genel IP adresini kullanmasını sağlar. Web sunucusu, DNS, VPN, izleme sistemi ve uzak yönetim servislerinde bu kararlılık gerekir. DHCP ile alınan adres değiştiğinde SSH erişimi, DNS kayıtları veya güvenlik duvarı kuralları beklenmedik biçimde bozulabilir.

Ev ağı ya da veri merkezi içindeki özel adresler için RFC 1918’de tanımlanan 10.0.0.0/8, 172.16.0.0/12 ve 192.168.0.0/16 aralıkları kullanılır. İnternete doğrudan çıkan bir sunucuda ise sağlayıcının tahsis ettiği IP, ağ geçidi ve prefix değeri esas alınmalıdır.

Ne yapılmalı – Statik adres vermeden önce sağlayıcınızdan IP, prefix, gateway ve DNS bilgilerini aynı formatta teyit edin.

Netplan Dosyası Nerede Bulunur?

Netplan yapılandırmaları genellikle /etc/netplan/ dizininde yer alır. Dosya adı dağıtıma ve kurulum aracına göre değişebilir; 00-installer-config.yaml, 50-cloud-init.yaml ve 99-netcfg.yaml gibi adlar görülebilir. Önce mevcut dosyaları ve içerikleri inceleyin:

ls -l /etc/netplan/
sudo sed -n '1,160p' /etc/netplan/*.yaml

Birden fazla YAML dosyası varsa ayarların çakışma ihtimali vardır. Netplan yapılandırma dosyalarını adlarına göre işler; daha sonra gelen dosya, aynı anahtarlar için önceki tanımları etkileyebilir. Cloud-init tarafından üretilen dosyalarda doğrudan değişiklik yapmak, sonraki açılışta ayarın üzerine yazılmasına yol açabilir.

Değişiklikten önce dosyaların yedeğini alın ve etkin yapılandırmayı kontrol edin:

sudo cp -a /etc/netplan /etc/netplan.backup.$(date +%F-%H%M)
netplan get
networkctl status 2>/dev/null || true

netplan get, birden fazla dosyadan oluşan etkin yapılandırmayı daha anlaşılır biçimde gösterir. networkctl çıktısı systemd-networkd kullanılıyorsa anlamlıdır; NetworkManager kullanılan kurulumlarda nmcli device status daha yararlı olur.

Ne yapılmalı – Değişiklikten önce /etc/netplan/ dizinini yedekleyin ve etkin dosyanın cloud-init tarafından yönetilip yönetilmediğini kontrol edin.

Ubuntu’da Statik IP Nasıl Ayarlanır?

Aşağıdaki örnekte arayüz adı ens18, IPv4 adresi 192.168.1.50, ağ prefix’i /24 ve ağ geçidi 192.168.1.1 kabul edilmiştir. Bu değerleri kopyalamak yerine kendi ağınıza ait bilgilerle değiştirin. Önce gerçek arayüz adını bulun:

ip -br link
ip -br address

Çıktıda ens18, enp1s0 veya eth0 gibi bir ad görebilirsiniz. lo loopback arayüzüdür; statik IP için onu seçmeyin. YAML dosyasını düzenlemek için sunucuda bulunma ihtimali yüksek olan vim veya nano kullanılabilir:

sudo vim /etc/netplan/50-static-ip.yaml

Netplan’ın ikinci sürüm sözdizimiyle temel bir IPv4 yapılandırması şöyledir:

network:
  version: 2
  ethernets:
    ens18:
      dhcp4: false
      addresses:
        - 192.168.1.50/24
      routes:
        - to: default
          via: 192.168.1.1
      nameservers:
        addresses:
          - 1.1.1.1
          - 9.9.9.9

version: 2 Netplan yapılandırma biçiminin sürümünü belirtir. dhcp4: false IPv4 adresinin DHCP’den alınmasını kapatır. addresses altında adres prefix ile birlikte yazılır; 192.168.1.50/24, 255.255.255.0 maskesine karşılık gelir. Varsayılan rota, eski örneklerde görülen gateway4 yerine routes altında tanımlanabilir.

Netplan belgelerinde varsayılan rota için to: default ve via: biçimi gösterilir. Bazı Ubuntu sürümlerinde gateway4 hâlâ çalışsa da yeni yapılandırmalarda rota tanımı tercih edilmelidir. DNS adresleri yalnızca isim çözümlemesi içindir; DNS sunucusu yazmak, varsayılan ağ geçidini tanımlamaz.

YAML girintisi neden bu kadar önemli?

YAML’de blok yapısı boşluklarla belirlenir. Tab karakteri kullanmak veya aynı seviyedeki anahtarları farklı girintilemek sözdizimi hatasına neden olur. Örnekte her seviye iki boşlukla ilerler. ens18 satırı ethernets altında, dhcp4 ve addresses ise ens18 altında olmalıdır.

sudo netplan generate

Bu komut yapılandırmayı doğrular ve ilgili backend için dosyaları üretir; doğrudan ağ bağlantısını değiştirmez. Hata alırsanız iki noktaya bakın: arayüz adının ip -br link çıktısıyla eşleşmesi ve YAML’de tab kullanılmaması.

Ne yapılmalı – Arayüz adını sistemden doğrulayın, adresi prefix ile yazın ve değişiklikten önce netplan generate ile sözdizimini test edin.

Netplan Değişikliği Nasıl Güvenli Uygulanır?

Uzak SSH oturumunda doğrudan netplan apply çalıştırmak risklidir. Yanlış gateway veya arayüz adı bağlantıyı anında kesebilir. Etkileşimli netplan try komutu yapılandırmayı geçici olarak uygular ve belirli süre içinde onay verilmezse önceki ayara dönmeye çalışır.

sudo netplan try

Yeni ayar doğruysa komutun istediği onayı verin. SSH oturumu koparsa sağlayıcının VNC, serial console veya web tabanlı kurtarma konsoluna geçin. netplan try her senaryoda kurtarma garantisi değildir; konsol erişimi bulunmayan kritik VPS’lerde sağlayıcının out-of-band erişimini önceden doğrulamak gerekir.

Yerel konsol veya erişimin garanti olduğu bir ortamda son uygulama şu şekilde yapılabilir:

sudo netplan apply
ip -4 address show dev ens18
ip route
resolvectl status

ip -4 address doğru IP’nin arayüze eklendiğini, ip route varsayılan rotayı, resolvectl status ise DNS sunucularını gösterir. Sadece ping başarılı diye yapılandırmayı tamamlanmış saymayın; IP’ye erişmek ile alan adı çözümlemek farklı testlerdir.

Statik IP Ayarından Sonra Bağlantı Nasıl Test Edilir?

Testleri katmanlı yapın. Önce yerel adresi, ardından gateway’i, sonra dış IP’yi ve en son DNS çözümlemesini kontrol edin:

ip -4 addr show dev ens18
ip route get 192.168.1.1
ping -c 4 192.168.1.1
ping -c 4 1.1.1.1
dig +short A example.com

Gateway’e ping başarısızsa sorun çoğunlukla prefix, VLAN, kablo, sanal switch veya gateway değerindedir. 1.1.1.1 yanıt veriyor ancak dig +short A example.com boş dönüyorsa IP yönlendirmesi çalışıyor, DNS yapılandırması çalışmıyor olabilir. ICMP güvenlik duvarı tarafından engellenebileceği için tek başına ping sonucunu kesin karar gibi yorumlamayın.

Varsayılan rotayı daha ayrıntılı görmek için:

ip route show default
resolvectl query example.com
sudo ss -tulpen

Sunucuya SSH ile erişim de ayrıca test edilmelidir. SSH varsayılan olarak TCP 22 portunu kullanır, fakat sisteminizde farklı bir port tanımlı olabilir. Uzak bir makineden nc -vz 192.168.1.50 22 komutuyla port erişimini kontrol edebilirsiniz. SSH portunu değiştirmek tek başına güvenlik politikası değildir; erişimi kaynak IP’lerle sınırlamak ve logları izlemek daha anlamlıdır.

Yerel ağdaki adres planını hesaplarken CIDR Nedir? IP Aralığı Hesaplama Rehberi başlıklı içerikteki prefix açıklamalarından yararlanabilirsiniz. Böylece /24 ile /32 arasındaki farkı, kullanılabilir host aralığını ve gateway’in hangi ağda bulunması gerektiğini karıştırmazsınız.

Ne yapılmalı – Gateway, dış IP ve DNS çözümlemesini ayrı komutlarla test edin; tek bir başarılı ping sonucuna güvenmeyin.

IPv6 İçin Netplan Yapılandırması

Sağlayıcınız IPv6 veriyorsa IPv4 tanımının yanına IPv6 adresi ekleyebilirsiniz. Örnekte 2001:db8::50/64 dokümantasyon için ayrılmış örnek bir adrestir; internette kullanılabilir gerçek bir adres değildir. IPv6 için gateway, sağlayıcının verdiği değer olmalıdır.

network:
  version: 2
  ethernets:
    ens18:
      dhcp4: false
      dhcp6: false
      addresses:
        - 192.168.1.50/24
        - 2001:db8::50/64
      routes:
        - to: default
          via: 192.168.1.1
        - to: ::/0
          via: 2001:db8::1
      nameservers:
        addresses:
          - 1.1.1.1
          - 2606:4700:4700::1111

IPv6 adresi, prefix’i ve gateway’i sağlayıcıdan bağımsız olarak tahmin etmeyin. Bazı veri merkezleri router advertisement veya DHCPv6 kullanır; bu durumda dhcp6 ve accept-ra seçenekleri sağlayıcının tasarımına göre değişebilir. Yanlış IPv6 varsayılan rotası, IPv4 düzgün çalışırken bazı uygulamaların bağlantıyı geciktirmesine yol açabilir.

Yaygın Netplan Hataları ve Çözümleri

“Invalid YAML” veya girinti hatası

Tab karakteri, eksik iki nokta veya yanlış seviyedeki liste işareti en sık görülen nedenlerdir. Dosyayı bir YAML doğrulayıcıya yüklemek yerine önce sunucuda netplan generate çalıştırın; gizli bilgiler içeren dosyaları üçüncü taraf araçlara göndermeyin.

“Cannot find device” hatası

YAML’deki arayüz adı sistemde yoktur. ip -br link ile gerçek adı bulun. Cloud imajlarında arayüz adı yeniden üretilebildiği için MAC eşlemesi veya cloud-init ayarları da kontrol edilmelidir.

Gateway erişilemiyor

IP adresi ile gateway aynı subnet içinde olmayabilir. Örneğin 192.168.1.50/24 adresi için 192.168.2.1 gateway’i doğrudan erişilebilir değildir. VLAN etiketi, sanal switch bağlantısı ve sağlayıcının ek route gerektirip gerektirmediği incelenmelidir.

DNS çalışmıyor

ip route doğru olduğu hâlde alan adları çözülmüyorsa resolvectl status ve /etc/resolv.conf bağlantısını kontrol edin. Ubuntu’da /etc/resolv.conf çoğu kurulumda systemd-resolved tarafından yönetilen bir sembolik bağlantıdır; dosyayı elle ezmek kalıcı çözüm olmayabilir.

Cloud-init ayarı geri yazıyor

Bulut sunucularında yeniden başlatma sonrası ayarın eski hâline dönmesi cloud-init kaynaklı olabilir. cloud-init status --long ve /var/log/cloud-init.log çıktıları incelenmelidir. Sağlayıcının imaj politikası bilinmeden cloud-init’i tamamen devre dışı bırakmak başka ilk açılış işlemlerini bozabilir.

Ubuntu VPS üzerinde web servisi çalıştıracaksanız ağ doğrulamasından sonra uygulama katmanını kontrol edin. Örneğin Ubuntu’da Nginx Kurulumu ve İlk Yapılandırma içeriğindeki ss, site dosyası ve servis kontrol adımları statik IP testinin devamında uygulanabilir.

Statik IP Değişikliğini Geri Alma

Yeni ayar bağlantıyı bozduysa önce sağlayıcının konsoluna girin. Yedek dosyayı geri kopyalayıp yapılandırmayı yeniden üretin:

sudo cp -a /etc/netplan.backup.2026-09-27-1200/* /etc/netplan/
sudo netplan generate
sudo netplan apply
ip -br address
ip route

Yedek klasör adını kendi çıktınıza göre değiştirin; örnekteki tarih yalnızca gösterim içindir. Sorun bir dosyanın diğerini ezmesinden kaynaklanıyorsa /etc/netplan/ içindeki tüm YAML dosyalarını listeleyin. Kullanılmayan eski dosyaları silmeden önce kopyasını saklayın.

VPS sağlayıcınız snapshot sunuyorsa, ağ değişikliğinden önce snapshot almak geri dönüş süresini kısaltabilir. Yine de snapshot, yapılandırma yedeğinin ve konsol erişiminin yerine geçmez. VPS Snapshot Nedir? Anlık Yedekleme Rehberi içeriğinde snapshot’ın neyi koruduğu ve neyi garanti etmediği açıklanır.

Ne yapılmalı – Üretim VPS’inde değişiklikten önce YAML yedeği, sağlayıcı konsolu ve geri dönüş komutlarını hazır tutun.

Ubuntu Statik IP Ayarlama İçin Sağlam İş Akışı

İşlem birkaç komuttan oluşsa da güvenli sıra önemlidir. Önce ağ bilgilerini doğrulayın, sonra arayüzü ve mevcut Netplan dosyalarını inceleyin. Dosyayı yedekleyip değişikliği yazın; netplan generate ile söz dizimini, netplan try ile bağlantıyı sınayın. Son adımda adres, rota, DNS ve uygulama portlarını ayrı ayrı kontrol edin.

SSH ile bağlıyken aynı sunucuya ikinci bir oturum açmak da faydalıdır. İlk oturum koparsa ikinci oturum mevcut durumu görmenizi sağlar; bu, konsol erişiminin yerini tutmaz ama küçük bir yazım hatasının teşhisini kolaylaştırır. Kritik makinelerde değişikliği bakım penceresine taşıyın ve izleme sisteminde erişilebilirlik alarmının çalıştığını önceden doğrulayın.

Netplan’ın resmi dokümantasyonu sözdizimi, backend seçimi ve rota tanımları için temel başvuru kaynağıdır. Ubuntu Server belgeleri ise dağıtımın cloud-init ve ağ servisleriyle ilişkisini açıklar. Sürüm yükseltmelerinde eski bir blog komutunu aynen taşımak yerine işletim sisteminizin belgeleriyle karşılaştırın.

Bir statik IP yapılandırması ancak yeniden başlatmadan sonra da doğru çalışıyor, DNS çözülüyor ve servisler beklenen portlarda dinliyorsa tamamlanmış sayılır. Değişiklikten sonra kontrollü bir yeniden başlatma planlayın; bunu acil bir bağlantı kesintisinin ortasında denemek yerine bakım penceresinde yapın.

Statik IP Uygulamadan Önce Kontrol Edin

• IP adresini, prefix değerini ve gateway'i sağlayıcınızdan doğrulayın.
• Gerçek ağ arayüzünü ip -br link ile bulun.
• /etc/netplan/ dizininin yedeğini alın.
• YAML dosyasında yalnızca boşluk kullanın.
• netplan generate ile sözdizimini doğrulayın.
• Uzak oturumda netplan try komutunu tercih edin.
• IP, gateway, DNS ve servis portlarını ayrı ayrı test edin.

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

• Ubuntu Server – Network Configuration — ubuntu.com
• RFC 1918 – Address Allocation for Private Internets — rfc-editor.org