CIDR Nedir? IP Aralığı Hesaplama Rehberi

CIDR, bir IP bloğunun nerede başlayıp bittiğini gösteren önek notasyonudur. IPv4'te /24 toplam 256, /26 toplam 64 adres içerir; klasik kullanımda ağ ve yayın adresleri ayrıldığı için atanabilir host sayısı sırasıyla 254 ve 62 olur. IP aralığı, önek uzunluğu ve adres bitleriyle hesaplanır.

CIDR nedir ve IP aralığı nasıl gösterilir?

Bir IP adresinin yanında /24 gördüğünüzde, bu yalnızca kısa bir yazım biçimi değildir; adresin hangi bölümünün ağ, hangi bölümünün host tarafı olduğunu da anlatır. CIDR, IP adreslerini sabit sınıflara ayırmak yerine ağ önek uzunluğuyla ifade eder. 192.168.1.0/24 ifadesindeki /24, ilk 24 bitin ağ bölümüne ait olduğunu söyler. Kalan 8 bit toplam 256 IPv4 adresi üretir; klasik kullanımda 254 adres cihaza atanabilir.

CIDR açılımı Classless Inter-Domain Routing şeklindedir. RFC 4632, bu yaklaşımın IPv4 adres alanını daha esnek dağıtmak ve yönlendirme tablolarının büyümesini sınırlamak için kullanıldığını açıklar. /24, /25 veya /28 gibi önekler, eski A, B ve C sınıflarından bağımsız olarak ihtiyaç duyulan ağ büyüklüğünü belirtir.

Bir CIDR bloğu dört temel bilgi verir:

• Ağ adresi: Bloğun başlangıç adresidir.
• Önek uzunluğu: Eğik çizgiden sonraki sayıdır; örneğin /26.
• Toplam adres: IPv4 için 2^(32-önek) hesabıyla bulunur.
• Kullanılabilir adres: Klasik alt ağlarda ağ ve yayın adresleri çıkarıldıktan sonra kalan aralıktır.

Ağı tanımlayın – IP adresini ve önek uzunluğunu birlikte yazın. Yalnızca IP adresine bakarak aralık çıkarılamaz.

/24, /26 ve /30 kaç IP adresi içerir?

IPv4 adresi 32 bitten oluşur. Önek uzunluğu büyüdükçe ağ bölümü genişler, host bölümü küçülür. Formül basittir: toplam adres sayısı 2^(32-n); burada n, CIDR önekidir.

Tablodaki “klasik kullanılabilir” ifadesi önemlidir. IPv4’te ilk adres ağ adresi, son adres yayın adresidir. Örneğin 203.0.113.0/24 bloğunda 203.0.113.0 ağ adresi, 203.0.113.255 yayın adresidir; cihazlara genellikle .1 ile .254 arasındaki adresler verilir.

/31 ve /32 özel durumlardır. RFC 3021, iki uçlu noktadan noktaya IPv4 bağlantılarında /31 kullanılabileceğini ve iki adresin de arayüzlere atanabileceğini belirtir. /32 ise tek bir IPv4 adresini ifade eder; yönlendirme girdilerinde, loopback arayüzlerinde ve belirli firewall kurallarında sık görülür.

İhtiyaca göre bölün – Kullanılabilir adres sayısını hesaplarken standart alt ağlarda ağ ve yayın adreslerini toplamdan çıkarın. /31 için RFC 3021 istisnasını ayrıca değerlendirin.

CIDR IP aralığı nasıl hesaplanır?

Elle hesaplamanın güvenilir yolu, öneki noktalı alt ağ maskesine çevirmek ve blok büyüklüğünü bulmaktır. Örnek olarak 192.168.10.77/26 adresini ele alalım.

1. Maskeyi bulun: /26, 255.255.255.192 maskesine karşılık gelir.
2. Blok büyüklüğünü hesaplayın: Son oktette 256 - 192 = 64 bulunur.
3. Başlangıç bloğunu seçin: Son oktetteki olası başlangıçlar 0, 64, 128 ve 192‘dir.
4. IP’yi bloğa yerleştirin: 77, 64-127 aralığında olduğu için ağ adresi 192.168.10.64‘tür.
5. Yayın adresini bulun: Bir sonraki bloğun başlangıcından bir eksik değer, yani 192.168.10.127.

Bu bloğun kullanılabilir host aralığı 192.168.10.65 ile 192.168.10.126 arasındadır. 192.168.10.77 bu aralığın içinde olduğu için belirli bir host adresidir; ağ adresi değildir.

Daha uzun öneklerde aynı mantık sürer. 10.20.5.130/27 için maske 255.255.255.224, blok büyüklüğü 32’dir. Son oktetteki bloklar 0-31, 32-63, 64-95, 96-127, 128-159 şeklinde ilerler. Bu nedenle ağ adresi 10.20.5.128, yayın adresi 10.20.5.159, kullanılabilir aralık ise .129-.158 olur.

Aralığı doğrulayın – Ağ adresini, yayın adresini ve host aralığını aynı notta birlikte yazmadan firewall veya DHCP kuralı oluşturmayın.

CIDR ile subnet maskesi arasındaki fark nedir?

CIDR gösterimi ile noktalı alt ağ maskesi aynı ağ sınırını iki farklı biçimde ifade eder. 172.16.40.0/20 ile 172.16.40.0 ve 255.255.240.0 birlikte yazımı aynı bloğu anlatır. İlki kısa ve yönlendirme dostudur; ikincisi bit maskesini görsel olarak daha açık gösterir.

Buradaki ağ adreslerinin dokümantasyon ve örnekleme amacıyla ayrılmış 192.0.2.0/24 ile 172.16.0.0/12 gibi bloklardan seçilmesi tesadüf değildir. Gerçek bir sunucuya veya müşteriye ait IP’leri eğitim örneği diye yayımlamak, ağ planını gereksiz yere açığa çıkarabilir.

Bir ağ cihazı, güvenlik duvarı veya bulut paneli CIDR kabul ediyorsa 10.10.0.0/16 gibi kısa biçim kullanılır. Bazı eski arayüzler ise 255.255.0.0 bekler. Değerleri dönüştürmek gerekir; /16 ifadesini yanlışlıkla 255.255.255.0 yazmak, 65.536 adreslik ağı 256 adreslik bir aralığa dönüştürür.

Linux’ta CIDR aralığı nasıl kontrol edilir?

Linux üzerinde ilk kontrol için ip komutu yeterlidir. Sunucunun hangi arayüzde hangi adresi ve öneki kullandığını görmek için:

ip -4 addr show
ip -4 route

İlk komut IPv4 adreslerini CIDR biçimiyle listeler. İkinci komut, çekirdeğin ağ ve varsayılan rota kararlarını gösterir. Bir VPS’te sağlayıcının verdiği ağ geçidi veya ek IP bloğu hakkında şüphe varsa paneldeki bilgiyle bu çıktıyı karşılaştırın.

Aralık hesabı için dağıtımınızda bulunan ipcalc kullanılabilir:

ipcalc 192.168.10.77/26

Çıktıda genellikle ağ adresi, yayın adresi, host aralığı, wildcard maskesi ve toplam host sayısı bulunur. Paket her dağıtımda varsayılan gelmeyebilir; Debian ve Ubuntu sistemlerinde paket adı çoğunlukla ipcalc‘dir. Araç yoksa yalnızca eksik olduğu için güvenlik duvarı kuralını tahmin etmeyin; manuel hesap veya test edilmiş bir hesap makinesi kullanın.

Bir arayüzün belirli ağa dahil olup olmadığını route tablosuyla birlikte incelemek için:

ip route get 192.168.10.77

Bu komut, çekirdeğin hedef için seçtiği arayüzü, kaynak IP’yi ve ağ geçidini gösterir. Komutun çıktısındaki dev ve src alanları, çoklu arayüz kullanan VPS’lerde özellikle değerlidir.

Çıktıyı karşılaştırın – Hesaplanan ağ adresini hem ip -4 addr hem de ip -4 route çıktısıyla doğrulayın.

IPv6 adreslerinde CIDR nasıl çalışır?

IPv6 adresleri 128 bitten oluşur ve CIDR mantığı aynı kalır: eğik çizgiden sonraki sayı, ağ önekinin uzunluğudur. 2001:db8:1234:10::/64 ifadesinde ilk 64 bit ağ öneki, kalan 64 bit arayüz tanımlayıcısı için ayrılmıştır. RFC 4291, IPv6 adresleme mimarisini ve unicast adres yapısını tanımlar.

IPv6’da IPv4’teki gibi her alt ağ için ağ ve yayın adresi çıkarma kuralı yoktur; IPv6’da broadcast kullanılmaz. Bu nedenle /64 bloğunda matematiksel olarak 2^64 adres bulunur. Bu sayı, tek bir yerel ağda o kadar cihaz çalıştırılacağı anlamına gelmez. Adres planı; yönlendirici, otomatik yapılandırma ve güvenlik politikalarıyla birlikte tasarlanır.

Yaygın önek örnekleri:

• /48: Kurum veya siteye ayrılan geniş adres alanlarında görülebilir.
• /56: Bir müşteriye veya ev bağlantısına birden fazla alt ağ bırakmak için kullanılabilir.
• /64: Tek bir IPv6 linki ya da LAN için yaygın alt ağ uzunluğudur.
• /128: Tek bir IPv6 adresini, örneğin loopback veya host rotasını gösterir.

IPv6 planlarken yalnızca adres sayısına bakmak yerine yönlendirme özeti, alt ağların büyüme ihtiyacı ve sağlayıcının atadığı delegasyon aralığı dikkate alınmalıdır. IPv4’teki “ilk ve son adresi host’a vermeyin” refleksini IPv6’ya aynen taşımak doğru değildir.

CIDR güvenlik duvarı ve yönlendirmede nasıl kullanılır?

CIDR, tek tek IP adresleri yerine bir adres kümesini tanımlamayı sağlar. Örneğin yalnızca ofis ağından SSH erişimine izin vermek için 198.51.100.0/24 yazılabilir. Fakat bu tek satır 256 IPv4 adresini kapsar; ağın tamamına gerçekten güvenilip güvenilmediği kontrol edilmeden geniş bir izin verilmiş olur.

nftables örneğinde bir alt ağdan gelen SSH bağlantılarını kabul eden kural şöyle görünebilir:

nft add rule inet filter input ip saddr 198.51.100.0/24 tcp dport 22 accept

Bu kural yalnızca IPv4 kaynakları için geçerlidir. IPv6 istemciler için ayrıca ip6 saddr ve IPv6 CIDR öneki gerekir. Kuralı kalıcı hale getirme yöntemi dağıtıma göre değişir; geçici bir shell komutunu kalıcı yapılandırma sanmayın.

Web sunucularında, reverse proxy katmanında veya uygulama erişim listelerinde de aynı mantık kullanılır. Ancak proxy arkasındaki uygulama, istemcinin gerçek adresi yerine güvenilir proxy’nin adresini görebilir. CIDR ile erişim sınırı koymadan önce bağlantının hangi katmandan geldiğini ve X-Forwarded-For gibi başlıkların güvenilir biçimde işlendiğini doğrulayın.

IP adresi ile ağ aralığı arasındaki farkı karıştırmak, özellikle rate limit ve yönetim paneli erişimlerinde sık görülür. Bir /32 tek adresi sınırlar; /24 ise 256 adresi kapsar. DDoS trafiği veya kötü yapılandırılmış bir müşteri ağı söz konusu olduğunda geniş bir öneki engellemek kısa vadede işe yarayabilir, fakat meşru kullanıcıları da etkileyebilir.

VLSM ve CIDR ile ağ planı nasıl yapılır?

VLSM, aynı büyük ağ içinde farklı büyüklükte alt ağlar kullanma yaklaşımıdır. Örneğin 192.168.50.0/24 bloğunda 60 cihazlık bir ofis için /26, 25 cihazlık bir laboratuvar için /27, noktadan noktaya iki bağlantı için de /31 ayrılabilir. Büyük blok küçük parçalara bölündüğü için adres alanı gereksiz yere tüketilmez.

Örnek plan:

Her alt ağ, bir öncekinin bitiminden sonra doğru sınırda başlar. /27 blokları 32’lik, /28 blokları 16’lık adımlarla ilerler. Rastgele bir başlangıç adresi seçmek yerine blok sınırını hesaba katmak, DHCP aralığı, statik sunucu adresleri ve yönlendirme kurallarının çakışmasını önler.

DHCP planı için Windows Server DHCP Kurulumu ve Yapılandırma Rehberi başlığında scope, reservation ve dışlama aralıklarını ayrıca inceleyebilirsiniz. Aynı şekilde bir ağdaki IP’nin hangi fiziksel cihaza ait olduğunu anlamaya çalışırken ARP Nedir? Address Resolution Protocol Nasıl Çalışır? içeriğindeki temel akış işinize yarar.

Boşluk bırakın – Her alt ağda gateway, statik sunucular, yönetim adresleri ve büyüme payı için ayrılmış adresleri dokümante edin.

CIDR hesaplamasında sık yapılan hatalar

En yaygın hata, CIDR önekini host sayısı sanmaktır. /24, 24 host anlamına gelmez; 32 bitlik IPv4 adresinin 24 bitinin ağ için ayrıldığını ifade eder. Host bölümü 8 bit olduğu için toplam adres sayısı 256’dır.

İkinci hata, IP’nin son oktetini doğrudan ağ adresi kabul etmektir. 192.168.1.77/26 için ağ adresi 192.168.1.64‘tür; .77 yalnızca o blok içindeki host adresidir. /26 blokları 64’lük adımlarla başlar: 0, 64, 128 ve 192.

Üçüncü hata, cloud sağlayıcısının yönlendirme modelini klasik Ethernet ağıyla karıştırmaktır. Bazı VPS platformları tek bir public IP’yi /32 olarak atar ve varsayılan ağ geçidini farklı bir yöntemle tanımlar. Panelde görülen ağ geçidi, sanal makinenin arayüzündeki maskeyle aynı olmak zorunda değildir; sağlayıcının ağlandırma dokümantasyonu izlenmelidir.

Dördüncü hata, IPv4 ve IPv6 kurallarını birlikte ele aldığını varsaymaktır. 192.0.2.0/24 kuralı IPv6 trafiğini kapsamaz. Çift yığın kullanan bir VPS’te nft list ruleset, web sunucusu erişim kayıtları ve servis dinleme adresleri iki protokol için ayrı kontrol edilmelidir.

Son hata ise test edilmemiş geniş bir engelleme veya izin kuralını production’a uygulamaktır. Önce bir deneme IP’sinden bağlantıyı doğrulayın, mevcut SSH oturumunu kapatmayın ve kuralı kalıcılaştırmadan önce geri alma yolunu hazırlayın. Ağ kuralı hataları, uygulama hatalarından farklı olarak sizi sunucunun dışına bırakabilir.

IP adresi kavramının temelini yeniden kontrol etmek isterseniz IP Adresi Nedir? Ne İşe Yarar ve Nasıl Öğrenilir? başlığı iyi bir başlangıç noktasıdır. Bir VPS’in dış trafiği için yapılan kapasite hesabında ise VPS Bant Genişliği Nedir? İhtiyacınızı Hesaplayın konusu, adres sayısından farklı olan bant genişliği hesabını ayırır.

Örnek bir CIDR kontrol akışı

Yeni bir blok tanımlarken aşağıdaki sırayı kullanmak, hesap hatalarını erken yakalar:

1. Sağlayıcıdan veya ağ planından verilen IP ve CIDR değerini olduğu gibi kaydedin.
2. Öneki maske ve toplam adres sayısına dönüştürün.
3. Ağ adresini ve yayın adresini hesaplayın.
4. Gateway, DNS, DHCP ve statik adresler için ayrılacak alanı belirleyin.
5. Route tablosunda trafiğin doğru arayüzden çıktığını kontrol edin.
6. Firewall kuralını dar kapsamla test edin; ardından kalıcı yapılandırmaya geçin.
7. Planı IPAM, Git deposu veya erişilebilir bir ağ dokümanında güncel tutun.

Komut tarafında temel bir kontrol şöyle başlayabilir:

ip -4 addr show dev eth0
ip -4 route
ip route get 198.51.100.10

İlk iki satır yerel adres ve rotaları, son satır belirli hedefe giden seçimi gösterir. Arayüz adının eth0 olmayabileceğini unutmayın; modern sistemlerde ens3, enp1s0 veya sanal sağlayıcıya özgü başka adlar görülebilir.

Değişikliği güvenli uygulayın – Ağ kuralını uzaktan değiştirirken ikinci bir SSH oturumu açık tutun ve geri alma komutunu önceden hazırlayın.

CIDR Kuralını Uygulamadan Önce Kontrol Edin

• IP adresini CIDR önekiyle birlikte kaydedin.
• Öneki noktalı alt ağ maskesine dönüştürün.
• Toplam ve kullanılabilir adres sayısını hesaplayın.
• Ağ ve yayın adreslerini açıkça yazın.
• Gateway, DHCP ve statik adres aralıklarını ayırın.
• IPv4 ve IPv6 kurallarını ayrı ayrı test edin.
• Firewall değişikliğinden önce geri alma komutunu hazırlayın.

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

• RFC 4632 – Classless Inter-Domain Routing — rfc-editor.org
• RFC 791 – Internet Protocol — rfc-editor.org
• RFC 4291 – IPv6 Addressing Architecture — rfc-editor.org
• RFC 3021 – Using 31-Bit Prefixes on IPv4 Point-to-Point Links — rfc-editor.org