Windows Server DHCP Kurulumu ve Yapılandırma Rehberi

Windows Server DHCP kurulumu; DHCP rolünü eklemek, bir IPv4 scope tanımlamak, ağ geçidi ve DNS seçeneklerini vermek, ardından istemciyle test etmektir. Üretim ortamında sunucuya önce statik IP atanmalı, Active Directory kullanılıyorsa DHCP yetkilendirilmeli ve farklı VLAN'lar için DHCP relay yapılandırılmalıdır.

Windows Server DHCP kurulumu için ağ planını önce sabitleyin

DHCP sunucusu istemcilere yalnızca IP adresi vermez; ağ geçidi, DNS sunucusu ve kiralama süresi gibi değerleri de dağıtır. Windows Server üzerinde kuruluma geçmeden önce sunucuya statik IP atanmalı, kullanılacak adres havuzu belirlenmeli ve aynı VLAN içinde yetkisiz başka DHCP sunucusu bulunmadığı doğrulanmalıdır. Aksi hâlde rol kurulmuş olsa bile istemciler yanlış ağ ayarları alabilir.

DHCP, IPv4 iletişiminde istemci tarafında UDP 68, sunucu tarafında UDP 67 kullanır. Farklı VLAN’larda bulunan istemcilerin DHCP sunucusuna ulaşabilmesi için ağ cihazında DHCP relay yapılandırması gerekir. RFC 2131’de tanımlanan DORA akışı – Discover, Offer, Request, Acknowledge – adres edinme sürecinin temelidir.

Kurulumdan önce hazırlanacak bilgiler

• DHCP sunucusunun statik IPv4 adresi
• Dağıtılacak ağ bloğu ve alt ağ maskesi
• Hariç tutulacak statik cihaz adresleri
• Varsayılan ağ geçidi
• İç DNS sunucularının IP adresleri
• Etki alanı adı ve kiralama süresi

Örneğin 192.168.10.0/24 ağı için 192.168.10.1 ağ geçidi, 192.168.10.50 ile 192.168.10.200 arasında bir havuz ve 192.168.10.2 adresinde iç DNS sunucusu tanımlanabilir. DHCP sunucusunu DHCP’den adres alacak şekilde bırakmayın.

Planı tamamlayın – Ağ bloğunu, ağ geçidini, DNS adreslerini ve hariç tutulacak IP aralığını kurulumdan önce yazılı hâle getirin.

DHCP Server rolü nasıl yüklenir?

Windows Server DHCP kurulumu Server Manager arayüzünden veya PowerShell ile yapılabilir. PowerShell, tekrarlanabilir kurulum ve otomasyon için daha uygundur. Aşağıdaki komut DHCP rolünü ve yönetim araçlarını yükler:

Install-WindowsFeature DHCP -IncludeManagementTools

Komut çıktısındaki Success : True değeri rol kurulumunun başarılı olduğunu gösterir. DHCP hizmeti bu işlemle kurulur; fakat sunucu henüz Active Directory ortamında yetkilendirilmiş veya bir scope ile yapılandırılmış değildir.

Kurulum durumunu kontrol etmek için:

Get-WindowsFeature -Name DHCP
Get-Service -Name DHCPServer

Etki alanına alınmış bir sunucuda DHCP yetkilendirmesi için uygun Active Directory kimlik bilgileri gerekir. Sunucunun FQDN ve IP adresini kontrol ettikten sonra DHCP konsolunda sunucu adına sağ tıklayıp Authorize seçeneğini kullanabilirsiniz. PowerShell ile yetkilendirme örneği şöyledir:

Add-DhcpServerInDC -DnsName "dhcp01.example.local" -IpAddress 192.168.10.10
Get-DhcpServerInDC

Bu işlem, Active Directory entegre DHCP kullanımında gereklidir. Yetkisiz bir DHCP sunucusu istemcilere adres dağıtamaz; çalışma grubundaki senaryolar ise etki alanı yetkilendirmesi gerektirmez.

Server Manager sihirbazı aynı rolü grafik arayüzle kurar. Kurulumun ardından bildirim alanındaki DHCP yapılandırma görevini tamamlayarak güvenlik grubu ve yetkilendirme işlemlerini de yapabilirsiniz.

Yeni DHCP scope nasıl oluşturulur?

Scope, belirli bir ağda dağıtılabilecek IP adreslerinin ve bu adreslerle birlikte verilecek seçeneklerin tanımıdır. Scope oluştururken ağ adresiyle yayın adresini karıştırmayın. 192.168.10.0/24 için ağ adresi 192.168.10.0, yayın adresi ise 192.168.10.255‘tir; bu iki adres istemcilere atanmaz.

PowerShell ile IPv4 scope oluşturma

Add-DhcpServerv4Scope -Name "Ofis LAN" -StartRange 192.168.10.50 -EndRange 192.168.10.200 -SubnetMask 255.255.255.0 -State Active

Bu komut 151 adreslik bir havuz oluşturur. 192.168.10.1 ile 192.168.10.49 arasındaki adresler havuz dışında kalır; sunucular, yazıcılar ve ağ cihazları için bu aralık kullanılabilir.

Hariç tutulan adresleri açıkça tanımlamak daha okunaklıdır:

Add-DhcpServerv4ExclusionRange -ScopeId 192.168.10.0 -StartRange 192.168.10.1 -EndRange 192.168.10.49
Add-DhcpServerv4ExclusionRange -ScopeId 192.168.10.0 -StartRange 192.168.10.201 -EndRange 192.168.10.254

İlk komut, havuzla çakışan statik cihaz adreslerinin atanmasını önler. İkinci komut üst aralığı gelecekteki statik tanımlar için saklar. Statik IP verilen cihazların DHCP havuzuyla çakışmadığını ayrıca kontrol edin; aynı IP’nin iki cihaza verilmesi ARP tablosunda kararsızlık ve bağlantı kesintisi oluşturabilir. ARP davranışını anlamak için ARP Nedir? Address Resolution Protocol Nasıl Çalışır? yazısındaki temel açıklamalara bakabilirsiniz.

Scope’u daraltın – Statik cihazlar için ayrılan adresleri exclusion olarak tanımlayın ve aktif istemci sayısına göre makul bir boşluk bırakın.

Scope seçenekleri hangi değerleri içermeli?

İstemcinin yalnızca IP adresi alması yeterli değildir. Ağ geçidi verilmezse farklı ağlara erişemez; DNS verilmezse alan adları çözümlenemez. Windows DHCP konsolunda bu değerler Scope Options altında, PowerShell’de ise ayrı komutlarla tanımlanır.

Set-DhcpServerv4OptionValue -ScopeId 192.168.10.0 -Router 192.168.10.1 -DnsServer 192.168.10.2,192.168.10.3 -DnsDomain "example.local"

Burada DHCP option 003 yönlendiriciyi, option 006 DNS sunucularını, option 015 ise DNS etki alanı ekini temsil eder. DNS sunucusu olarak istemcilerin gerçekten erişebildiği adresleri yazın. Genel DNS kullanılıyorsa kurum içindeki ad çözümleme gereksinimlerini ayrıca değerlendirin.

DNS adlarının çözümlenemediği bir durumda önce istemcinin aldığı değerleri kontrol edin:

ipconfig /all
ipconfig /release
ipconfig /renew
nslookup example.local

ipconfig /all çıktısında DHCP Enabled, IPv4 Address, Default Gateway ve DNS Servers satırlarını birlikte inceleyin. Yalnızca IP adresine bakmak eksik teşhis olur. İç DNS tasarımıyla ilgili temel kavramlar için DNS_PROBE_FINISHED_NXDOMAIN Hatası Nasıl Çözülür? içeriği yardımcı olabilir.

Kiralama süresi nasıl seçilir?

Kiralama süresi, adresin istemciye ne kadar süre tahsis edildiğini belirler. Sürekli bağlı masaüstü bilgisayarlarında 8 gün gibi daha uzun bir süre kullanılabilir. Misafir ağı, kablosuz kullanıcı yoğunluğu veya kısa süreli cihazların bulunduğu ortamlarda 4 saat ya da 1 gün daha uygun olabilir. Süreyi gereksiz yere kısaltmak DHCP trafiğini artırır; fazla uzatmak ise boşalan adreslerin havuza dönmesini geciktirir.

Set-DhcpServerv4OptionValue -ScopeId 192.168.10.0 -LeaseDuration 8.00:00:00

Buradaki değer gün.saat:dakika:saniye biçimindedir. Değişiklik mevcut kiralamaları anında silmez; istemciler yenileme aşamasında yeni süreyi alır.

DHCP reservation ne zaman kullanılmalı?

Reservation, belirli bir MAC adresine her zaman aynı IP adresinin verilmesini sağlar. Yazıcı, kamera, IP telefon veya yönetim arayüzü gibi DHCP kullanması istenen fakat adresi değişmemesi gereken cihazlarda kullanışlıdır. Cihaz üzerindeki elle statik IP tanımından farklı olarak ağ ayarı DHCP olarak kalır ve merkezi yönetim korunur.

Add-DhcpServerv4Reservation -ScopeId 192.168.10.0 -IPAddress 192.168.10.60 -ClientId "00-11-22-33-44-55" -Name "Ofis Yazicisi" -Description "Muhasebe yazicisi"

Windows Server sürümüne ve istemci türüne göre ClientId değeri MAC adresinden farklı biçimde görünebilir. Reservation eklemeden önce mevcut kiralamaları şu komutla inceleyin:

Get-DhcpServerv4Lease -ComputerName dhcp01 -ScopeId 192.168.10.0 | Format-Table IPAddress,ClientId,HostName,AddressState

Aynı MAC adresi için birden fazla reservation tanımlamayın. Sanallaştırma ortamlarında klonlanan makinelerin ağ adaptörü kimlikleri de kontrol edilmelidir; kopyalanmış MAC adresleri beklenmedik IP atamalarına yol açabilir.

DHCP failover nasıl yapılandırılır?

Tek DHCP sunucusu arızalandığında yeni istemciler adres alamaz ve mevcut istemciler kira yenileme sırasında sorun yaşayabilir. Windows Server DHCP failover, iki DHCP sunucusunun aynı scope bilgilerini paylaşmasını sağlar. İki yaygın çalışma biçimi vardır:

Failover ortaklığı için iki sunucunun saatleri uyumlu, ağ üzerinden erişilebilir ve aynı scope’a sahip olması gerekir. DHCP failover iletişimi TCP 647 portunu kullanır; güvenlik duvarı kuralları bu bağlantıyı engellememelidir.

Add-DhcpServerv4Failover -ComputerName dhcp01 -PartnerServer dhcp02 -Name "DHCP-Failover" -ScopeId 192.168.10.0 -SharedSecret "Guclu-Ortak-Sifre" -Mode LoadBalance -LoadBalancePercent 50

Üretim ortamında ortak sırrı komut geçmişinde bırakmayın. PowerShell geçmişi ve merkezi loglama politikası incelenmeli, mümkünse hassas değerler güvenli kimlik bilgisi yöntemiyle aktarılmalıdır.

Failover kurulumundan sonra durum kontrolü yapın:

Get-DhcpServerv4Failover -ComputerName dhcp01
Get-DhcpServerv4FailoverStatistics -ComputerName dhcp01

İstatistiklerde iletişim durumu normal görünmeli, partner sunucuya erişim ve scope senkronizasyonu doğrulanmalıdır. Failover kurmak yedekleme değildir; DHCP yapılandırması ayrıca dışa aktarılmalıdır.

Failover’ı test edin – İkinci sunucuyu devre dışı bırakıp yeni bir istemcinin adres almasını kontrollü bakım penceresinde doğrulayın.

DHCP güvenliği ve yetkisiz sunucu kontrolü

DHCP, ağdaki ilk yapılandırma kaynaklarından biri olduğu için yanlış bir sunucu ciddi sonuçlar doğurabilir. Sahte DHCP sunucusu istemcilere saldırganın ağ geçidini veya DNS sunucusunu dağıtabilir. Switch üzerinde DHCP snooping destekleniyorsa yalnızca gerçek DHCP sunucusunun bağlı olduğu portu trusted olarak işaretlemek etkili bir katmandır.

Windows Server tarafında şu kontrolleri düzenli aralıklarla yapın:

• DHCP sunucusunun Active Directory’de yetkili olup olmadığını kontrol edin.
• Scope doluluk oranını ve adres çakışmalarını izleyin.
• DHCP audit loglarını etkin tutun.
• Yönetim erişimini yalnızca gerekli yöneticilerle sınırlandırın.
• DHCP sunucusunu gereksiz internet erişimine açık bırakmayın.

DHCP audit logları genellikle C:\Windows\System32\dhcp altında tutulur. Dosya adları DhcpSrvLog-*.log biçimindedir. Hizmet durumu, scope bilgileri ve lease kayıtları birlikte incelenmelidir. Yalnızca hizmeti yeniden başlatmak hatanın nedenini ortadan kaldırmaz.

Kurulum sonrası test ve sorun giderme

İlk test için aynı VLAN’da bulunan bir Windows istemcisini kullanın. Mevcut yapılandırmayı temizleyip yeni kira isteyin:

ipconfig /release
ipconfig /renew
ipconfig /all
ping 192.168.10.1
nslookup example.com

İstemci 169.254.0.0/16 aralığında bir adres alıyorsa DHCP yanıtı ulaşmamış olabilir. VLAN, switch portu, kablo, Windows Firewall, DHCP hizmeti ve varsa relay ayarlarını sırayla kontrol edin. Farklı VLAN’lardaki istemcilerde DHCP relay yapılandırılmamışsa sunucu Discover paketini göremez.

Sunucuda etkin scope ve lease kayıtlarını görüntüleyin:

Get-DhcpServerv4Scope
Get-DhcpServerv4Lease -ScopeId 192.168.10.0
Get-DhcpServerv4Binding

Get-DhcpServerv4Binding çıktısında DHCP’nin doğru ağ kartına bağlı olduğundan emin olun. Birden fazla NIC bulunan sunucularda yanlış arayüze bağlanma ihtimali vardır. Paket düzeyinde inceleme gerekiyorsa Wireshark ile DHCP Discover ve Offer paketlerini takip edin; istemcinin isteği görülüyor fakat Offer dönmüyorsa sorun sunucu veya scope tarafındadır.

Yapılandırmayı yedeklemek için Windows Server’ın DHCP export komutunu kullanabilirsiniz:

Export-DhcpServer -ComputerName dhcp01 -File "C:\Backup\dhcp-config.xml" -Leases -Force

Geri yükleme öncesinde XML dosyasını ve hedef sunucunun ağ ayarlarını doğrulayın. Yedek dosyasının oluşturulması tek başına yeterli değildir; boş bir test sunucusunda import işlemini deneyin.

İstemciyi doğrulayın – ipconfig /all, ağ geçidi erişimi ve DNS sorgusunu aynı test akışında kontrol edin.

DHCP Kurulumundan Önce ve Sonra Kontrol Edin

• Sunucuya statik IPv4 adresi verin.
• Ağ bloğunu ve subnet maskesini doğrulayın.
• Statik cihazlar için exclusion aralığı tanımlayın.
• Router ve DNS scope seçeneklerini yapılandırın.
• Active Directory kullanıyorsanız DHCP sunucusunu authorize edin.
• Aynı VLAN'da istemciyle ipconfig /renew testi yapın.
• DHCP yapılandırmasını XML dosyasına dışa aktarın ve geri dönüş testi yapın.

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

• Microsoft Learn – DHCP Documentation — learn.microsoft.com
• Microsoft Learn – DHCPServer PowerShell Module — learn.microsoft.com
• RFC 2131 – Dynamic Host Configuration Protocol — rfc-editor.org
• IANA – Service Name and Transport Protocol Port Number Registry — iana.org